In de Scandinavische landen zijn departementen aanzienlijk kleiner dan in Nederland en ze presteren net zo goed. Nederland doet het verkeerd dus. Volgens de kranten is de oplossing dat Den Haag meer decentraliseert; meer onderzoekers op gemeentelijk niveau dus.’ Mijn ervaring is dat dit neer zal komen op meer uitbesteden. Wie de artikelen goed leest weet dat afgelopen jaren zowel het aantal ambtenaren is gegroeid met zo’n 15.000 en dat er 600.000 euro meer was uitbesteed terwijl het voornemen was op beide te bezuinigen.

Men spreekt in de politiek wel vaker van decentraliseren. Maar voor hiervoor zijn twee stappen nodig: ten eerste het uitbesteden van werkzaamheden en ten tweede de werkzaamheden laten uitvoeren. In de praktijk betekent dit meestal dat stap 1 wordt uitgevoerd maar dat van stap 2 weinig terecht komt. Men geeft opdracht aan afdelingshoofden om hun medewerkers voor te bereiden op hun vertrek en verstrekt hen kleinere budgetten. Dit wordt meestal gevolgd door nota’s en plannenschrijverij. Na een paar jaar moet echter worden geconstateerd dat er wordt minder geld uitgegeven aan personeel, maar geen oplossing is gevonden voor het werk dat moet worden gedaan.

Onderzoeksbureau’s zullen bovenstaande ontwikkelingen met gemengde gevoelens volgen. Zullen de departementen hun onderzoekers ontslaan en onderzoek uitbesteden of zal er minder aan onderzoek worden gedaan? Wat verdwijnt aan onderzoek uit Den Haag en welke opdrachten komen er op gemeentelijk niveau voor terug?

Wie de praktijk kent, weet dat niet alle taken van een interne onderzoeker kunnen worden overgenomen door een extern bureau. Interne onderzoekers zijn immers onmisbare contactpersonen voor de onderzoeksbureaus. Zij zijn het die die de onderzoeksvragen helpen formuleren en vormen de schakel tussen de wereld van de politieke belangen en de wereld van het onderzoek. Zij zijn opdrachtgever maar vaak ook uitvoerend medewerker van de opdrachtgever. Als een onderzoek op de rit staat, zijn er vele uren werk aan besteed. Al dit werk moet worden gedaan door de organisatie zelf. ( Al zullen de zeer grote bureau’s graag aanbieden om ook deze taken te verzorgen).

Het wegbezuinigen van interne onderzoekers brengt ook de kwaliteit van het onderzoek in gevaar. Als de onderzoeksvraag verband houdt met de politiek kan het alleen gedaan worden als er mensen zijn die de politieke betekenis meenemen in het traject. Men staat voor de opgave om politiek correct, wetenschappelijk verantwoord én betaalbaar onderzoek te laten plaatsvinden. Doe dat maar eens zonder de onderzoeker van het departement of de gemeente.

Ik denk dat de positie van onderzoekers bij veel overheden, met name bij decentrale overheden, erg zwak is. Een van de oorzaken hiervan is dat niet voldoende duidelijk is wat onderzoekers precies doen. Ook lijkt er erg weinig belangstelling vanuit de politiek voor het werk van de onderzoekers te zijn. Men kijkt naar de output en naar de kosten, maar vraagt zich niet af welk werk moet worden verzet om een rapportage tot stand te brengen. Onderzoekers op hun beurt maken hun interne klanten onvoldoende duidelijk wat hun werk inhoudt. Veel onderzoekers zouden ook niet weten hoe ze zich binnen de overheid beter zouden moeten verkopen. Politiek en onderzoek zijn gescheiden werelden die elkaar soms nodig hebben maar die niet veel samenwerken. Van een goede relatie is meestal geen sprake.

Ik heb twee suggesties voor de onderzoekers in overheidsdienst:

  • Neem als onderzoeker zelf de handschoen op. Stap naar je klanten en nodig ze uit voor een informeel gesprek. Weten je opdrachtgevers wat je doet? Weten ze welk werk je ze uit handen neemt en welke kennis daarvoor nodig is? Weten ze wat volledig uitbesteden betekent? Weten ze bijvoorbeeld dat de kosten dan verhoogd worden met 3 keer jouw salaris en weten ze wie de persoon is achter de rapportages die worden opgeleverd? Zorg dat je wat meer begrip krijgt voor elkaar op het gebied van onderzoek.
  • Vergeet niet om je ervaringen te delen met collega-onderzoekers en te informeren hoe anderen werken aan de relatie tussen politiek en onderzoek.

Het is natuurlijk nooit anders geweest, maar juist in déze tijd moet je als onderzoeker denken aan je eigen marketing. Het is in het belang van jezelf, van de organisatie waar je voor werkt en van de onderzoekfaciliterende bedrijven.

Alex Feijt

Tags:
Plaats een reactie